Duże działo na niewielkim, wydłużonym podwoziu Panzer II przyciąga uwagę właśnie dlatego, że nie przypomina typowego czołgu. W tym tekście wyjaśniam, czym był Sturmpanzer II, gdzie go używano oraz jak zbudować jego wiarygodny model w skali 1:35, 1:72 albo 1:56. Podpowiadam też, na jakie detale uważać, jak dobrać malowanie i dlaczego scenka warsztatowa może być lepsza niż kolejny model ustawiony na pustej podstawce.
Najważniejsze informacje o tym rzadkim dziale samobieżnym
- Uzbrojenie: ciężkie działo piechoty 15 cm sIG 33.
- Produkcja: zbudowano tylko 12 pojazdów seryjnych.
- Podwozie: wydłużony i poszerzony wariant Panzer II z sześcioma kołami jezdnymi.
- Załoga: zwykle czterech ludzi.
- Najlepszy temat modelarski: pojazd afrykański z subtelnym piaskowym kurzem i otwartym przedziałem bojowym.
Co właściwie kryje się pod nazwą Sturmpanzer II
Najczęściej używana nazwa jest wygodna dla modelarzy, ale historycznie pojazd nosił długie oznaczenie 15 cm sIG 33 auf Fahrgestell Panzerkampfwagen II (Sf). Była to artyleria samobieżna z ciężkim działem piechoty zamontowanym na mocno zmienionym podwoziu Panzer II. Określenie „Bison II” również spotyka się w publikacjach i katalogach modeli.
Nie był to czołg przeznaczony do walki z innymi wozami. Jego zadaniem było zapewnienie piechocie mobilnego wsparcia ogniowego przeciw umocnieniom, stanowiskom broni maszynowej i skupiskom żołnierzy. Działo mogło prowadzić ogień pośredni, czyli z wykorzystaniem obserwatora i danych odległościowych, ale pojazd miał także przyrządy do ograniczonego ognia bezpośredniego.
| Parametr | Dane orientacyjne |
|---|---|
| Uzbrojenie główne | 15 cm sIG 33 |
| Załoga | 4 osoby |
| Masa | około 16 ton |
| Silnik | Büssing-NAG L8V, około 150 KM |
| Prędkość drogowa | około 40-45 km/h |
| Zasięg | około 100 km |
| Opancerzenie | około 5-30 mm |
Najłatwiej rozpoznać późniejsze pojazdy po sześciu kołach jezdnych na stronę. Prototyp miał standardowe pięć kół, dlatego przy budowie modelu trzeba sprawdzić, czy instrukcja przedstawia wersję przedprodukcyjną, czy jeden z dwunastu egzemplarzy serii próbnej.
Dlaczego powstał i gdzie walczył
Niemcy potrzebowali działa, które mogłoby poruszać się razem z jednostkami pancernymi i piechotą. Holowane sIG 33 miało dużą siłę ognia, lecz ważyło około 1,7 tony i wymagało ciągnika oraz czasu na przygotowanie stanowiska. Pomysł zamontowania go na podwoziu gąsienicowym był logiczny, ale mały Panzer II szybko okazał się konstrukcją mocno przeciążoną.
Standardowe podwozie poszerzono i wydłużono, a z tyłu dodano szóste koło jezdne. Powiększono też przedział bojowy, choć załoga nadal pracowała w bardzo ciasnych warunkach. Otwarta od góry konstrukcja ułatwiała obsługę działa, ale pozostawiała ludzi bez ochrony przed odłamkami, ostrzałem z góry i warunkami atmosferycznymi.
Produkcję dwunastu pojazdów zakończono na przełomie 1941 i 1942 roku. Wszystkie trafiły do Afryki Północnej, gdzie wzięły udział między innymi w walkach pod Gazalą. Ich historia była krótka, a problemy mechaniczne poważne. Silnik i układ jezdny źle znosiły masę działa, wysokie temperatury oraz pustynny pył.
To ważny szczegół dla osoby budującej dioramę. Pojazd stojący przy warsztacie polowym, z otwartą pokrywą silnika i obsługą pracującą przy zawieszeniu, jest równie wiarygodny jak scena ostrzału. Do końca 1942 roku wszystkie egzemplarze zostały utracone, przy czym część porzucono z powodu awarii, a nie bezpośredniego trafienia.
Co w tej konstrukcji jest najciekawsze dla modelarza
Największą zaletą tego tematu jest nietypowa sylwetka. Mamy małe podwozie, dużą osłonę działa, otwarty przedział bojowy i sporo elementów, które pozostają widoczne po sklejeniu. To sprawia, że model nie ginie w kolekcji obok popularnych Panzerów IV czy Panther.
W skali 1:35 gotowy pojazd ma około 15,7 cm długości, więc można dobrze pokazać wnętrze, amunicję i fakturę pancerza. W skali 1:72 będzie miał około 7,6 cm, dlatego liczy się przede wszystkim poprawna sylwetka oraz kontrast między działem, osłoną i kołami. Skala 1:56 dobrze pasuje do gier bitewnych, ale często oferuje mniej drobnych detali.
| Skala | Dla kogo | Na czym się skupić |
|---|---|---|
| 1:35 | dla osób nastawionych na detale | wnętrze, osłona działa, narzędzia, ślady eksploatacji |
| 1:72 lub 1:76 | dla kolekcjonerów i małych dioram | proporcje, malowanie, kurz, prosta podstawka |
| 1:56 | dla graczy bitewnych | odporność modelu i czytelne oznaczenia |
Najbardziej znanym plastikowym zestawem w dużej skali jest Dragon 6440, ale na rynku wtórnym pojawia się nieregularnie. Można też trafić na odlewy żywiczne albo modele drukowane 3D. Przy zakupie sprawdzam przede wszystkim, czy zestaw przedstawia podwozie z sześcioma kołami, czy ma osobno wykonane elementy osłony i czy dołączono wystarczające dane do malowania.
Jak zbudować wiarygodny model krok po kroku
Najpierw sprawdź wersję podwozia
Przed odcięciem pierwszej części porównuję instrukcję z fotografiami pojazdu seryjnego. Pięć kół jezdnych oznacza prototyp, natomiast sześć wskazuje na późniejszą wersję. To drobiazg, ale przy tak małej liczbie wyprodukowanych maszyn błędna konfiguracja od razu rzuca się w oczy.
Nie zamykaj zbyt szybko przedziału bojowego
W modelu otwarty przedział jest centralnym punktem całej konstrukcji. Najpierw maluję wnętrze, podstawę działa, zamki, siedzenia i elementy wyposażenia, a dopiero później przyklejam boczne płyty. Próba pomalowania wszystkiego po zamknięciu kadłuba zwykle kończy się niedomalowanymi zakamarkami i zbyt grubą warstwą farby.
Warto dodać kilka pocisków oraz ładunków miotających, ale bez przesady. Źródła różnią się w podawanej liczbie przewożonych nabojów, dlatego lepiej pokazać niewielki, uporządkowany zapas niż wypełnić wnętrze przypadkowymi skrzynkami. Działo miało ograniczony kąt obrotu, więc ustawienie lufy lekko poza osią pojazdu powinno wyglądać wiarygodnie, ale nie może przypominać wieży czołgu.
Malowanie dobierz do miejsca użycia
Dla sceny z Afryki Północnej sprawdzi się piaskowa baza, delikatne przejścia w odcieniach żółtego piasku oraz ślady ciemniejszej farby bazowej w zagłębieniach. Nie robiłbym z niego pomarańczowego wraku. Pustynny kurz zazwyczaj matowi kolor i łagodzi kontrasty, zamiast tworzyć jaskrawą, jednolitą powłokę.
Wariant w szarym malowaniu ma sens przy scenie z okresu prób i transportu w Europie, natomiast pojazd afrykański daje więcej możliwości przy budowie dioramy. W obu przypadkach dobrze wygląda cienka warstwa washa w liniach podziału, a potem rozjaśnienie krawędzi suchym pędzlem.
Przeczytaj również: JLTV w Polsce i w modelu. Warianty, fakty, diorama
Weathering wykonuj oszczędnie
Na zawieszeniu i gąsienicach można zastosować drobny piasek, pigmenty oraz ślady oleju przy silniku. Na górnych płytach lepiej użyć jasnego pyłu niż ciężkiego, brunatnego błota. Pojazd miał cienkie opancerzenie i był intensywnie eksploatowany, ale to nie oznacza, że każda krawędź powinna być obita do gołego metalu.
Z mojego punktu widzenia największą różnicę robią trzy rzeczy: cienkie krawędzie blach, realistyczne ślady kurzu w zakamarkach oraz dobrze ustawione figurki załogi. Nawet prosty zestaw zyskuje, gdy członkowie obsługi mają logiczne zadania, na przykład ładowanie działa, obserwację terenu albo naprawę gąsienicy.
Jakich błędów unikać przy budowie dioramy
Najczęstsza pomyłka polega na traktowaniu tego pojazdu jak opancerzonego czołgu szturmowego. Jego główną rolą było wsparcie ogniowe, a nie samotny atak na pierwszej linii. Dlatego scenka z działem ukrytym za niskim nasypem, prowadzącym ogień z przygotowanego stanowiska, będzie bardziej przekonująca niż efektowna szarża przez otwartą pustynię.
- Nie myl go z Bisonem I, który powstał na podwoziu Panzer I i miał inną sylwetkę.
- Nie dodawaj przypadkowego karabinu maszynowego, jeśli nie wynika to z dokumentacji konkretnego egzemplarza.
- Nie przesadzaj z wyposażeniem. Otwarty przedział powinien być ciasny, ale nie zawalony losowymi skrzynkami.
- Nie stosuj ciężkiego błota do sceny afrykańskiej. Kurz i piasek są tu ważniejsze.
- Nie ustawiaj działa jak wieży. Zakres jego ruchu w poziomie był ograniczony.
Dobrym pomysłem jest mała podstawka o wymiarach około 25 × 20 cm dla modelu 1:35. Wystarczy fragment ubitej drogi, niski wał ziemny, skrzynia z amunicją i jedna figurka technika. Przy mniejszej skali można pokazać dwa pojazdy lub szerszy fragment stanowiska, ale trzeba pilnować, aby podłoże nie odciągało uwagi od głównego modelu.
Najlepszy efekt daje mała, wiarygodna historia
Ten rzadki pojazd najlepiej działa jako temat dla modelarza, który lubi łączyć technikę z opowieścią. Warto pokazać jego mocne działo, ale także ciasne wnętrze, słabe podwozie i pustynne warunki, które szybko obnażyły ograniczenia konstrukcji.
Gdybym miał wybrać jedną wersję do budowy, postawiłbym na egzemplarz afrykański w skali 1:35, z otwartą pokrywą silnika i niewielką scenką naprawczą. Taki model nie wymaga ogromnej dioramy, a kilka dobrze dobranych detali przypomina, że za efektowną sylwetką kryła się konstrukcja eksperymentalna, wyprodukowana w zaledwie dwunastu egzemplarzach.
