Na pierwszy rzut oka wygląda jak spokojny, przedwojenny samochód, ale Ford Model A był dla amerykańskiej motoryzacji prawdziwym skokiem technologicznym. W tekście pokazuję jego historię, dane techniczne, najważniejsze wersje nadwozia oraz różnice między rocznikami 1928-1931. Dodaję też praktyczne wskazówki dla modelarzy, którzy chcą zbudować wiarygodną miniaturę tego auta.
Najważniejsze fakty o Fordzie, który zastąpił Model T
- Debiut: samochód pokazano publicznie 2 grudnia 1927 roku jako model rocznikowy 1928.
- Silnik: czterocylindrowa jednostka o pojemności około 3,3 l i mocy 40 KM.
- Skrzynia: mechaniczna, trzybiegowa przekładnia z biegiem wstecznym.
- Hamulce: mechaniczne hamulce bębnowe na wszystkich czterech kołach.
- Warianty: roadster, coupe, Tudor, Fordor, phaeton, kombi, pickup i kilka odmian luksusowych.
- Znaczenie: niemal 5 milionów wyprodukowanych egzemplarzy uczyniło go jednym z najważniejszych aut przełomu lat 20. i 30.
Dlaczego Ford Model A był tak ważny
Ford Model A powstał jako następca wysłużonego Modelu T. Konkurencja zaczęła oferować samochody wygodniejsze, szybsze i bardziej dopasowane do rozwijających się dróg, dlatego sama obniżka ceny starego modelu nie wystarczała. Nowe auto zaprojektowano praktycznie od początku, a jego stylistykę mocno inspirowały większe i bardziej eleganckie samochody marki Lincoln.
Samochód zaprezentowano w grudniu 1927 roku, choć produkcja ruszyła wcześniej. W pierwszym tygodniu nowy Ford obejrzało około 10 milionów osób, a zainteresowanie było tak duże, że fabryki nie nadążały z dostawami. Po osiągnięciu pełnej wydajności zakłady w Rouge mogły produkować nawet 9000 samochodów dziennie.
Największa zmiana nie dotyczyła jednak samego wyglądu. Model A miał klasyczny układ pedałów, osobną dźwignię zmiany biegów i konwencjonalne sterowanie. Dla kierowcy przesiadającego się z Modelu T oznaczało to zupełnie inne doświadczenie prowadzenia. Pojawiły się także czterokołowe hamulce, hydrauliczne amortyzatory oraz bezpieczna szyba Triplex.
Nie należy mylić tego samochodu z pierwszym Fordem Model A z lat 1903-1904. To dwa zupełnie różne auta. Opisywany tutaj model był drugim wielkim samochodem Forda noszącym tę nazwę i powstał w latach 1927-1931, z końcowym montażem niektórych egzemplarzy przypadającym na początek 1932 roku.
Co kryje się pod nadwoziem
Najważniejszym źródłem napędu był chłodzony cieczą, rzędowy silnik czterocylindrowy typu L-head. Oznaczenie to opisuje układ zaworów umieszczonych obok cylindrów, a nie nad nimi. Jednostka miała pojemność około 3286 cm³ i osiągała około 40 KM przy 2200 obr./min.
| Element | Dane |
|---|---|
| Silnik | Rzędowy, 4-cylindrowy, dolnozaworowy |
| Pojemność | Około 3,3 l, czyli 201 cali sześciennych |
| Moc | Około 40 KM przy 2200 obr./min |
| Skrzynia biegów | Mechaniczna, 3 biegi do przodu i wsteczny |
| Napęd | Na tylną oś |
| Hamulce | Mechaniczne, bębnowe, na czterech kołach |
| Rozstaw osi | Około 2628 mm |
| Prędkość maksymalna | Zwykle około 89-105 km/h |
| Masa | Około 1000 kg, zależnie od nadwozia |
W praktyce nie był to samochód sportowy, lecz na tle Modelu T zapewniał wyraźnie lepsze przyspieszenie i prędkość podróżną. W dobrym stanie technicznym mógł osiągać około 55-65 mil na godzinę, czyli mniej więcej 89-105 km/h. Trzeba jednak pamiętać, że współczesne odczucia z jazdy zależą od przełożeń, stanu silnika, ogumienia i rodzaju nadwozia.
Trzybiegowa skrzynia miała niesynchronizowane przełożenia. Oznacza to, że kierowca nie mógł zmieniać biegów tak łatwo jak w nowoczesnym aucie. Przy redukcji potrzebne było wyczucie i czasem podwójne wysprzęglanie. To jeden z powodów, dla których jazda oryginalnym egzemplarzem wymaga większego skupienia niż samo uruchomienie silnika.
Wersje nadwozia pokazują skalę całego projektu
Ford nie ograniczył się do jednej karoserii. Oferował szeroki wybór odmian, dzięki czemu ten sam układ mechaniczny mógł służyć rodzinie, przedsiębiorcy, rolnikowi albo kierowcy szukającemu bardziej reprezentacyjnego samochodu.
| Wersja | Charakterystyka | Dlaczego jest ciekawa |
|---|---|---|
| Roadster | Otwarta, zwykle dwuosobowa karoseria | Najprostsza sylwetka i bardzo dobry temat na efektowną miniaturę |
| Phaeton | Otwarty samochód z większą liczbą miejsc | Pokazuje użytkowy, rodzinny charakter auta |
| Tudor | Zamknięte nadwozie dwudrzwiowe | Jedna z najbardziej rozpoznawalnych odmian |
| Fordor | Zamknięte nadwozie czterodrzwiowe | Lepszy wybór do scen ulicznych i dioram rodzinnych |
| Coupe | Kompaktowe nadwozie o sportowym wyglądzie | Ma krótką kabinę i dobrze prezentuje detale maski oraz błotników |
| Cabriolet | Zamknięta karoseria z otwieranym dachem | Łączy elegancję z ciekawym mechanizmem składania dachu |
| Station Wagon | Praktyczne kombi z drewnianymi elementami | Naturalnie pasuje do tematyki modeli wykonywanych z drewna |
| Pickup | Samochód użytkowy z otwartą skrzynią ładunkową | Ułatwia stworzenie dioramy warsztatu, gospodarstwa lub targowiska |
Właśnie ta różnorodność sprawia, że nie ma jednego „typowego” Modelu A. Roadster i Fordor mogą mieć wspólną mechanikę, ale wizualnie tworzą zupełnie inny model. Przy kupowaniu zestawu do sklejania albo planowaniu konstrukcji z drewna najpierw wybieram więc konkretny typ nadwozia, a dopiero później rocznik i kolorystykę.
Jak odróżnić roczniki 1928-1929 od 1930-1931
Dla początkującego każda odmiana może wyglądać podobnie, ale kilka szczegółów pozwala szybko zawęzić rocznik. Najłatwiej rozróżnić dwie grupy, czyli samochody z lat 1928-1929 oraz przeprojektowane wersje z lat 1930-1931.
- Modele 1928-1929 mają niższą i bardziej zwartą osłonę chłodnicy, zwykle 21-calowe koła oraz charakterystyczne, niklowane elementy przedniej części.
- Modele 1930-1931 otrzymały wyższą osłonę chłodnicy, zmienioną linię nadwozia i mniejsze, 19-calowe koła, które optycznie obniżyły samochód.
- Rok 1931 można czasem rozpoznać po pochylonej przedniej szybie, ale występowała ona tylko w wybranych, późniejszych odmianach.
- Osłona chłodnicy pomaga w identyfikacji, lecz nie powinna być jedynym kryterium, ponieważ wiele zachowanych aut ma wymienione części.
W modelarstwie najczęstszy błąd polega na połączeniu karoserii z lat 1928-1929 z kołami i grillem z 1930 albo 1931 roku. Na prawdziwym samochodzie takie mieszanki też się zdarzają, szczególnie po renowacji, ale jeśli buduję model historyczny, sprawdzam zgodność osłony chłodnicy, kół, błotników i szyby.
Nie sugerowałbym się wyłącznie kolorem. Ford oferował wiele lakierów, a zachowane egzemplarze często przemalowywano. Także chromowane elementy mogą wprowadzać w błąd, bo część samochodów odrestaurowano według późniejszych upodobań, a nie według fabrycznej specyfikacji.
Jak podejść do budowy miniatury
Model A jest wdzięcznym tematem dla modelarza, ponieważ ma prostą, czytelną sylwetkę i mnóstwo charakterystycznych detali. Najlepszy kompromis daje zwykle skala 1:24. Przy takim pomniejszeniu rozstaw osi wynosi około 110 mm, więc model pozostaje poręczny, ale nadal pozwala pokazać błotniki, reflektory, deskę rozdzielczą i ramę.
Skala 1:16 sprawdzi się wtedy, gdy zależy mi na większej ilości detali albo planuję model drewniany. W skali 1:35 łatwiej natomiast zbudować całą dioramę, na przykład z warsztatem, skrzynkami i figurkami. Nie zaczynałbym od najbardziej skomplikowanej wersji z otwieranym dachem. Prostszy roadster albo coupe pozwala lepiej opanować proporcje karoserii.
Przeczytaj również: Milicyjny Fiat 125p w miniaturze - jak wybrać dobry model?
Praktyczna kolejność pracy
- Wybierz rocznik i nadwozie. Zapisz, czy budujesz wersję 1928-1929, czy 1930-1931.
- Ustal proporcje. Najpierw narysuj widok z boku i z przodu, zwracając uwagę na wysokość maski oraz położenie kabiny.
- Zbuduj bryłę nadwozia. Przy modelu z drewna najlepiej pracować warstwowo, używając lekkiego drewna, na przykład lipy.
- Dodaj elementy charakterystyczne. Największą różnicę robią błotniki, osłona chłodnicy, reflektory, stopnie boczne i koła szprychowe.
- Maluj dopiero po przymiarce. Suchy montaż pozwoli uniknąć sytuacji, w której błotnik albo maska zasłaniają niewłaściwy fragment podwozia.
Przy modelu drewnianym nie próbowałbym od razu odtwarzać każdej śruby. W tej sylwetce ważniejsze są czyste linie błotników i właściwa wysokość nadwozia. Zbyt gruba warstwa farby potrafi zepsuć nawet bardzo starannie wycięte elementy, dlatego lepiej nałożyć dwie cienkie warstwy niż jedną ciężką.
Dobrym uzupełnieniem jest delikatne postarzanie. Lekko przybrudzone opony, ślady kurzu przy stopniach i subtelne przetarcia na drewnianej skrzyni pickupa wyglądają wiarygodniej niż równomierne pokrycie całego modelu brązowym pigmentem. Jeśli tworzę egzemplarz muzealny, wybieram czysty lakier i ograniczam weathering do minimum.
Czy ten samochód nadaje się do kolekcji i jazdy
Model A ma opinię samochodu prostego w naprawie, a jego popularność sprawiła, że do dziś istnieje duży rynek części zamiennych i reprodukcji. To ważna zaleta dla kolekcjonera. Z drugiej strony łatwa mechanika nie oznacza bezobsługowej eksploatacji. Oryginalny układ zapłonowy, gaźnik, hamulce i chłodzenie wymagają regularnej kontroli.
Trzeba też uczciwie ocenić ograniczenia. Auto nie ma współczesnych systemów bezpieczeństwa, pasów, skutecznego ogrzewania ani hamulców o wydajności znanej z dzisiejszych samochodów. Na polskich drogach najlepiej traktować je jako pojazd kolekcjonerski i rekreacyjny, a nie zamiennik codziennego samochodu.
Oryginalne ceny dobrze pokazują, jak szeroka była oferta. W 1928 roku roadster kosztował około 385 dolarów, phaeton 395 dolarów, Tudor 495 dolarów, a czterodrzwiowy Fordor 570 dolarów. W 1931 roku ceny tych wersji wynosiły odpowiednio około 430, 435, 490 i 590 dolarów, bez akcesoriów oraz marży dealera.
Tych kwot nie należy mechanicznie przeliczać na współczesne złotówki. Dzisiejsza wartość zależy przede wszystkim od kompletności, jakości renowacji, dokumentacji, oryginalności podzespołów i rodzaju nadwozia. Dla modelarza ważniejsza od samej ceny samochodu jest informacja, że nawet w tamtym okresie nabywca mógł wybierać między prostym autem użytkowym a znacznie bardziej reprezentacyjną odmianą.
Najlepszy punkt wyjścia do miniaturowego Forda
Jeżeli zależy mi na rozpoznawalnym i historycznie ciekawym modelu, wybrałbym coupe z lat 1928-1929 albo roadstera z 1931 roku. Pierwsza wersja ma zwarte proporcje i klasyczny wygląd, druga oferuje bardziej wyrazistą osłonę chłodnicy oraz niższą sylwetkę.
Najważniejsza zasada brzmi prosto. Najpierw ustal konkretny rocznik, nadwozie i skalę, a dopiero potem kupuj materiały lub zestaw. Dzięki temu unikniesz przypadkowego połączenia detali z różnych lat i zbudujesz miniaturę, która nie tylko przypomina starego Forda, ale rzeczywiście oddaje charakter wybranej wersji.
